शेवटचे अपडेट:
या उपक्रमाचे नेतृत्व दिल्ली सरकारने इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (IIT) कानपूरच्या सहकार्याने केले होते.
दिल्लीत क्लाउड सीडिंगसाठी विमानाने कानपूर, उत्तर प्रदेश येथून उड्डाण केले.
शहराच्या तीव्र वायू प्रदूषणाचा सामना करण्याच्या प्रयत्नात दिल्लीने मंगळवारी कृत्रिम पावसाचे ऑपरेशन केले. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, बुरारी, मयूर विहार आणि करोल बाग येथे झालेल्या क्लाउड-सीडिंग प्रक्रियेचा आत्तासाठी निष्कर्ष निघाला आहे, हवामानाच्या परिस्थितीनुसार संध्याकाळी नंतर आणखी एक फेरी होण्याची शक्यता आहे.
प्रदूषण-नियंत्रण उपाय म्हणून कृत्रिम पावसाचा दिल्लीचा पहिला प्रयोग या ऑपरेशनमध्ये आहे. क्लाउड-सीडिंग फ्लेअर्सने सुसज्ज असलेल्या विमानांनी ओलावा असलेल्या ढगांमध्ये उड्डाण केले आणि पाऊस पाडण्यासाठी सिल्व्हर आयोडाइड आणि मीठ-आधारित संयुगे सारखे कण सोडले.
मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता म्हणाले की, हे पाऊल दिल्लीच्या प्रदूषणाच्या संकटाशी निगडित करण्यासाठी सरकारच्या सुरू असलेल्या प्रयत्नांचा एक भाग आहे.
“आम्ही कृत्रिम पावसाच्या मुद्द्यावर सतत चर्चा करत आहोत, कारण आम्ही दिल्लीच्या प्रदूषणाला तोंड देण्यासाठी अगणित पावले उचलत आहोत. आम्ही क्लाउड सीडिंगची चाचणी देखील दिली आहे, या आशेने दिल्लीची प्रदूषणाची समस्या सोडवता येईल का हे पाहण्यासाठी. हा एक प्रयोग आहे. बघूया त्यातून काय येते. प्रयोग यशस्वी झाल्यास, मला विश्वास आहे की एक उपाय दिल्लीकरांसाठी खूप महत्वाचा असेल.”
“हे आपल्या सर्वांसाठी नवीन आहे, कारण दिल्लीत ही पहिलीच वेळ आहे. पण मी प्रार्थना करतो की ही चाचणी यशस्वी व्हावी आणि दिल्लीला त्याचा फायदा व्हावा,” ती पुढे म्हणाली.
अधिक वाचा: दिल्लीत क्लाउड सीडिंग झाले. पाऊस पडायला किती वेळ लागेल?
अधिका-यांनी सांगितले की ऑपरेशन योग्य वातावरणीय परिस्थितीत आयोजित केले गेले आणि यशस्वी झाल्यास हवेतील प्रदूषकांचा तात्पुरता बंदोबस्त करण्यात मदत होईल. निकालांचे बारकाईने निरीक्षण केले जात आहे आणि हवामान अनुकूल राहिल्यास पुढील फेऱ्या केल्या जाऊ शकतात.
क्लाउड-सीइंग प्रक्रिया कशी पार पाडली गेली?
दिल्लीचे मंत्री मनजिंदर सिंग सिरसा यांनी एएनआय या वृत्तसंस्थेला सांगितले की, मेरठच्या दिशेने दिल्लीत प्रवेश केलेल्या सेसना विमानाचा वापर करून आयआयटी कानपूरने क्लाउड सीडिंगची दुसरी चाचणी देखील घेतली. या ऑपरेशनमध्ये खेकरा, बुरारी, उत्तर करोल बाग आणि मयूर विहार या क्षेत्रांचा समावेश होता, जिथे आठ फ्लेअर्स- प्रत्येकी 2 ते 2.5 किलोग्रॅम वजनाचे- 15-20% आर्द्रता असलेल्या ढगांमध्ये उडवण्यात आले.
ही प्रक्रिया सुमारे अर्धा तास चालली, प्रत्येक फ्लेअर अंदाजे दोन ते अडीच मिनिटे जळत होता. मिशन पूर्ण करून विमान मेरठला परतले. मंत्र्याने जोडले की हवामानाच्या परिस्थितीनुसार दुसऱ्या सोर्टी आणि तिसऱ्या चाचणीचे नियोजन नंतरच्या दिवसात करण्यात आले होते.
भारतीय हवामानशास्त्र विभाग (IMD) नुसार, वारे उत्तरेकडे वाहत होते, म्हणजे ढग बाहेरील दिल्लीच्या दिशेने वाहू शकतात.
उपक्रमात आयआयटी कानपूरची भूमिका
ऑपरेशनसाठी वापरण्यात आलेल्या विमानाने उत्तर प्रदेशातील कानपूर येथून उड्डाण केले. संपूर्ण उपक्रमाचे नेतृत्व दिल्ली सरकारने इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (IIT) कानपूरच्या सहकार्याने केले होते, ज्याने तांत्रिक कौशल्य आणि ऑपरेशनल सहाय्य प्रदान केले होते.
IIT कानपूरच्या संशोधकांनी, ज्यांनी इतर राज्यांमध्ये असेच प्रयोग केले आहेत, त्यांनी क्लाउड-सीडिंग प्रक्रियेचे पर्यवेक्षण केले आणि कृत्रिम पावसासाठी सर्वात योग्य परिस्थिती ओळखण्यासाठी हवामानविषयक डेटाचे विश्लेषण केले. संस्थेने निकालांचे मूल्यांकन करणे आणि येत्या काही दिवसांत दिल्ली सरकारसोबत तपशीलवार निष्कर्ष शेअर करणे अपेक्षित आहे.
क्लाउड सीडिंग म्हणजे काय आणि दिल्ली कधी पावसाची अपेक्षा करू शकते?
ढगांमध्ये सिल्व्हर आयोडाइड, सोडियम क्लोराईड किंवा पोटॅशियम क्लोराईड सारखे पदार्थ विखुरून पाऊस उत्तेजित करण्यासाठी क्लाउड सीडिंग हे एक वैज्ञानिक तंत्र आहे. हे कण केंद्रक म्हणून काम करतात ज्याभोवती पाण्याचे थेंब तयार होऊ शकतात, ज्यामुळे पर्जन्यवृष्टीची शक्यता वाढते.
आयआयटी कानपूरच्या अंदाजानुसार, तापमान, आर्द्रता आणि वाऱ्याच्या हालचालींवर अवलंबून, दिल्लीवरील सीडेड ढग ऑपरेशननंतर 15 मिनिटे ते चार तासांच्या दरम्यान पाऊस पाडू शकतात. अधिका-यांनी सांगितले की येत्या काही दिवसांत आणखी चाचण्या सुरू राहण्याची शक्यता आहे, हवामानाच्या परिस्थितीने परवानगी दिल्यास दररोज नऊ ते दहा उड्डाणांचे नियोजन केले जाईल.
यशस्वी झाल्यास, कृत्रिम पावसाचा उपक्रम दिल्लीच्या खराब होत असलेल्या हवेच्या गुणवत्तेपासून अल्पकालीन दिलासा देऊ शकेल आणि राजधानीतील हिवाळ्यातील धुक्याचा सामना करण्यासाठी दीर्घकालीन धोरणाचा मार्ग मोकळा करू शकेल.
दिल्ली, भारत, भारत
28 ऑक्टोबर 2025, दुपारी 2:49 IST
अधिक वाचा
